वर्षमा एक अर्बको तेल चुहावट, मूल्य बढाउँदै बेच्दा पनि अढाइ महिनामा निगमलाई एक अर्ब घाटा

कुल कारोबारको ०.५ प्रतिशत इन्धन चुहावट हुने गरेको निगमको तथ्यांक छ । गत आर्थिक वर्ष निगमले २ खर्बको कारोबार गरेको थियो । ट्यांकर, डिपो र पेट्रोलपम्पबाट हुने वार्षिक एक अर्बको वैधानिक चुहावटबाहेक पनि थप चुहावट हुन्छ, जसको लेखाजोखा छैन ।

निगमको भण्डारणगृहबाटै प्राविधिक तथा तापक्रमका कारण नोक्सानी हुने गरेको छ । ८ वटा इन्धन डिपोमा राखिएको पेट्रोल ०.५७ प्रतिशतदेखि ०.९० प्रतिशतसम्म चुहावट हुने निगम बताउँछ । डिजेल र मट्टीतेल ०.३२ देखि ०.६२ प्रतिशतसम्म, हवाई इन्धन ०.१० देखि ०.६२ प्रतिशतसम्म चुहावट हुने निर्धारण निगमले गरेको छ ।

निगमले पेट्रोलपम्पलाई समेत चुहावट हुने लक्ष्य निर्धारण गरिदिएको छ । डिपोबाट पम्पसम्म लोड, अनलोड गर्दा पेट्रोलमा तापक्रमबापत ०.५० प्रतिशत र कार्यगततर्फ ०.३० प्रतिशत गरी ०.८० प्रतिशत चुहावट हुने लक्ष्यसहित भर्पाई दिने गरेको छ । डिजेल र मट्टीतेलमा तापक्रमबापत ०.३० प्रतिशत र कार्यगत ०.२५ गरी ०.५५ प्रतिशत नोक्सान दर निर्धारण गरेको छ ।

आइओसीबाट निगमको डिपोसम्म तेल ओसार्दासमेत चुहावट हुने गरेको छ । पेट्रोलियम तातो ठाउँबाट चिसोमा ढुवानी हुँदा घट्ने र चिसोबाट तातोमा ढुवानी हुँदा बढ्ने गर्छ । नेपालभन्दा भारतको तापक्रम बढी भएकाले त्यहाँबाट ल्याएको इन्धन घट्ने गर्छ ।

आइओसीको डिपोबाट निगमको डिपोमा तेल ल्याउँदा प्रतिहजार लिटर पेट्रोल प्रतिडिग्री तापक्रममा १.०६ लिटर तथा डिजेल र मट्टीतेल ०.७५ लिटर घट्ने सूत्र तयार गरेको छ । जसकारण १२ हजार किलोलिटरको ट्यांकरमा पेट्रोल ल्याउँदा ७ डिग्री तापक्रम कम भए करिब ९० लिटर मात्रा घट्छ ।

अहिले भारतमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्य नेपालमा भन्दा प्रतिलिटर ३१ रुपैयाँ महँगो छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमै भाउ बढेको छ । आफ्नो उत्पादन नभएपछि यस्तै हो । भर्खरै भारतले पठाएको नयाँ मूल्य सूचीअनुसार यहाँ मूल्य समायोजन नगर्दा निगमलाई आगामी एक महिनामा थप एक अर्ब घाटा हुने देखिन्छ । दसैँलाई पनि हेरेर मूल्य समायोजन कसरी गर्ने भन्नेबारे छलफल गरिरहेका छौँ । प्रधानमन्त्रीज्यू विदेशबाट फर्केपछि निर्णय लिन्छौँ ।

मूल्य बढाउँदै बेच्दा पनि अढाइ महिनामा निगमलाई एक अर्ब घाटा

नेपाल आयल निगम (एनओसी)ले चालू आर्थिक वर्ष ०७५/७६ को साढे दुई महिनामा ४० अर्बको पेट्रोलियम कारोबार गरेको छ । ४० अर्बको कारोबारमा निगमले एक अर्ब रुपैयाँ घाटा देखाएको छ । साउन, भदौ र मध्य असोजसम्म ४० अर्बभन्दा बढी कारोबार गर्दा ३० अर्ब रुपैयाँ भारतीय आयल कर्पाेरेसन (आइओसी)लाई भुक्तानी दिएको छ ।

यस अवधिमा एक अर्ब रुपैयाँ बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि संकलन गरेको र कुल झन्डै १२ अर्ब राजस्व तिरेको निगमका निमित्त नायब प्रबन्ध–निर्देशक नागेन्द्र साहले बताए ।

उनका अनुसार ४० अर्बको कारोबार गर्दा निगमलाई एक अर्ब घाटा भएको छ । आइओसीले पठाएको मूल्यअनुसार समायोजन नगर्दा घाटा बढिरहेको उनको भनाइ छ ।

‘पछिल्ला महिना लगातार नोक्सानमा पेट्रोलियम पदार्थ बिक्री गर्दा निगमको घाटा चुलिएको हो,’ साहले भने । १५ असोजमा आइओसीले निगमलाई नयाँ मूल्य पठाए पनि बारम्बार मूल्यवृद्धिको चर्को विरोध भएपछि मूल्य समायोजन गरिएको छैन । यसको असर अबको १५ दिनमा ६४ करोड ५७ लाख रुपैयाँ घाटा हुने प्रक्षेपण निगमको छ ।

मूल्यवृद्धिका चार कारण

-अनियन्त्रित प्रशासनिक खर्च

सामान्यतया कारोबार रकम बढेपछि प्रशासनिक खर्चबापतको रकम कटौती दर घट्ने गर्छ । तर, निगमले प्रशासनिक खर्चबापतको रकम बढाइरहेको छ । दुई वर्षअघि कुल कारोबारको ०.५० प्रतिशत प्रशासनिक खर्च राखिएको थियो । अहिले बढाएर ०.६० प्रतिशत पुर्‍याएको छ ।

यो रकम वार्षिक १ अर्ब २० करोड रुपैयाँ हुन आउँछ । ०६८ मा तत्कालीन सांसद भीम आचार्यको योजकत्वमा गठित उच्चस्तरीय समितिले निगमलाई प्रशासनिक खर्चको दर घटाउँदै लैजान सुझाब दिएको थियो । तर, त्यसको पालना भएको छैन ।

-चुहावट नियन्त्रणमा निगमको उदासीनता

अहिले कुल कारोबारको ०.५ प्रतिशत इन्धन चुहावट हुने गरेको छ । गत आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा निगमले २ खर्बको कारोबार गरेको थियो । यस आधारमा वार्षिक एक अर्बको इन्धन चुहावट हुने गरेको देखिन्छ । वैधानिक चुहावट नै यति धेरै हुन्छ । त्यसबाहेकको चुहावटको लेखाजोखा छैन । तैपनि, चुहावट नियन्त्रण गर्न सार्थक पहल भएको छैन ।

-अन्तर्राष्ट्रिय बजारमै मूल्यवृद्धि

एक वर्षयता अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य निरन्तर उकालो लागेको छ । मंगलबार साँझसम्म अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य ८४.८० डलर प्रतिब्यारेल पुगेको छ । डेढ महिनाअघि ७५ डलरआसपास थियो । कच्चा तेलको अन्तर्राष्ट्रिय भाउको १५ दिनको औसत मूल्य निर्धारण गरेर आइओसीले निगमलाई नयाँ बिक्रीदर पठाउने गर्छ ।

निगमका प्रवक्ता वीरेन्द्र गोइतले भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढेको तथा डलरको तुलनामा नेपाली र भारतीय मुद्राको अवमूल्यन भएका कारण आइओसीले पठाउने नयाँ खरिद दर पछिल्लो समय बढ्ने गरेको छ । त्यसैले नेपाली बजारमा पनि इन्धनको मूल्यवृद्धि गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।’

-भारतमा महँगो हुँदा ट्यांकरबाटै तस्करी

भारतमा भन्दा नेपालमा इन्धन सस्तो छ । त्यसैले बोर्डरछेउमा रहेका पम्पमा भारतीय गाडी आएर तेल भर्ने गरेका छन् । कतिपय ट्यांकरले त निगमको डिपोमा नल्याई भारतमै तेल बेचिदिन्छन् । अहिले भारतमा भन्दा नेपालमा पेट्रोल ३१ रुपैयाँ ७५ पैसा तथा डिजेल र मट्टीतेल ३० रुपैयाँ १६ पैसा सस्तो छ।

निगमका निमित्त कार्यकारी निर्देशक सुशील भट्टराई मूल्य थप घटाउँदा भारततर्फ इन्धन तस्करी बढ्ने तर्क गर्छन् । ‘अहिलेको मूल्यमा त चर्को रूपमा भारततर्फ इन्धन गइरहेको छ । अर्कातिर अन्तर्राष्ट्रिय भाउ बढ्दा निगमलाई नोक्सानी बढिरहेको छ । यी दुई कारणले गर्दा मूल्य घटाउनेभन्दा बढाउनेतर्फ हामी केन्द्रित छौँ ।’

स्रोत नया पत्रिका

Credit : janasanchar.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.